Odaberite jezik: Hrvatski English

Citomegalovirus

Što je to citomegalovirus (CMV)?

Humani citomegalovirus (HCMV) je široko rasprostranjen ljudski virus koji inficira velik dio ljudske populacije, a nakon primarne infekcije zauvijek ostaje u organizmu domaćina (Whitley 1996). Iako u zdravih osoba ne uzrokuje smetnje, u osoba sa oslabljenim imunim sustavom može uzrokovati po život opasne infekcije dok kod imunološki nezrele novorođenčadi može uzrokovati ozbiljnu kongenitalnu bolest sa teškim posljedicama koje mogu trajati cijeli život. Infekcija HCMVom je najčešća virusna kongenitalna infekcija sa godišnjom učestalošću od 0.1-2% (Britt 2010) koja ujedno uzrokuje više smrti i trajnih oštećenja novorođenčadi od Downovog sindroma, fetalnog alkoholnog sindroma ili malformacija neuralne cijevi (Ross, Dollard et al. 2006). Osim toga, infekcija HCMVom je i glavni uzročnik odbacivanja organa kod transplantiranih pacijenata.

Iako se HCMV istražuje već desetljećima, ne postoji efikasno cjepivo, a terapijske opcije su limitirane, toksične i ne djelotvorne protiv svih virusnih sojeva (Andrei, De Clercq et al. 2009). Glavni razlozi zbog kojih još nemamo kvalitetno cjepivo ili terapiju su: (1) specifičnost za vrstu zbog čega se HCMV ne može istraživati na eksperimentalnim životinjama i (2) naše nedostatno razumijevanje virusnih gena i njihovih interakcija sa genima domaćina. Prvi razlog se danas zaobilazi upotrebom drugih citomegalovirusa, a posebice mišjeg citomegalovirusa (MCMVa) koji je genetički i biološki vrlo sličan HCMVu.

CMV je herpesvirus

HCMV pripada porodici herpesvirusa. Većina ljudi zaražena je barem jednim herpesvirusom i ta infekcija traje cijeli život. Ime ovih virusa potječe od grčke riječi herpein koja znači gmizati, a opisuje lezije karakteristične za neke herpesviruse kao i sposobnost ovih virusa da uzrokuju recidivirajuće infekcije.

Obitelj herpesvirusa sastoji se od tri pod-obitelji: alfa, beta i gama herpesvirusi (Whitley 1996). Najpoznatiji herpesvirus je herpes simplex virus I (HSV-1) koji je uzročnik lezija na koži koje obično zovemo herpes. Drugi poznati alfa herpesvirus je varicella zoster virus, uzročnik vodenih kozica. HCM pripada podobitleji beta herpesvirusa, a Epstein-Barr virus, uzročnik mononukleoze, i virus Kaposijevog sakroma su gama herpesvirusi.

Citomegalovirus je složenica triju riječi: cyto što znači stanica, megalo odnosno veliko i virus. Ovo ime dobro opisuje tipičan izgled stanice zaražene ovim virusom: velike i zaokružene.

Biologija CMVa

Infekcija herpesvirusima može se razviti u dva pravca: litičku ili latentnu infekciju. Litička infekcija rezultira lizom (uništenjem) inficirane stanice i proizvodnjom velikog broja novih virusnih čestica. Međutim, u nekim tipovima stanica, virus ne može provesti litičku infekciju nego ulazi u latentni oblik pri kojem ne dolazi do lize stanice, ne nastaju novi virusi i samo manji dio virusnih gena je aktivan. U latentnom obliku virus je nevidljiv imunom sustavu. Sposobnost virusa da uđe u latenciju jedan je od razloga zašto herpesvirusi uzrokuju perzistentnu, cjeloživotnu infekciju.

Drugi razlog je sposobnost ovog virusa da izbjegava sve aspekte našeg imunog sustava. HCMVov genom je prilično velik i kodira za gotovo 200 gena te je velik dio njegovih gena posvećen izbjegavanju imunog sustava. Istražujući CMV naučili smo jako mnogo i o našem imunom sustavu.

Zbog svega navedenog kao i značajnog utjecaja koji ovaj virus ima na najosjetljiviji dio našeg drutva, novorođenčad i imunosuprimirane pacijente, nekoliko radnih paketa ovog Centra izvrsnosti posvećeno je upravo boljem razumijevanju ovog virusa kao i razvoju metoda kojima bismo sposobnosti ovog virusa iskoristili da rade u našu korist.